Hoor je getik en geborrel in de leidingen of blijft de bovenkant van je verwarming koud? Dan is het tijd om je radiator ontluchten op de planning te zetten. In dit artikel lees je stap voor stap hoe je de lucht eruit haalt, hoe je de cv-installatie daarna bijvult en wat je doet als een radiator nog steeds niet warm wordt.
In het kort
- Zet de cv-pomp uit en wacht 15 tot 30 minuten voordat je ontlucht.
- Werk van de laagste verdieping naar boven en doe alle radiatoren in één ronde.
- Draai het ventiel maximaal een halve slag open en sluit zodra er water komt.
- Vul de cv daarna bij tot ongeveer 1,5 tot 2 bar (koud).
- Moet je vaak bijvullen, laat dan een erkend installateur kijken.
Waarom zit er lucht in je radiator?
Een cv-installatie is een gesloten systeem met water dat rondgepompt wordt. Toch komt er altijd een beetje lucht in. Vers leidingwater bevat opgeloste zuurstof die vrijkomt zodra het water opwarmt, en bij elke keer bijvullen komt er nieuwe lucht bij. Ook kleine lekjes of een recente klus aan de leidingen zorgen voor luchtbellen.
Lucht is lichter dan water en verzamelt zich dus bovenin de radiator. Daar neemt het de plek in van het warme water. Het gevolg: een radiator die onderin warm is maar bovenin koud blijft, een hogere gasrekening omdat de ketel harder moet werken en irritante geluiden in de leidingen.
Zo herken je lucht in de verwarming
- De radiator is onderin warm en bovenin lauw of koud.
- Je hoort borrelen, tikken of klotsen als de verwarming aanslaat.
- De waterdruk op de cv-ketel zakt regelmatig.
- Het duurt lang voordat een kamer op temperatuur komt.
Herken je een of meer van deze signalen, dan is verwarming ontluchten bijna altijd de eerste stap. Het is een klus van ongeveer vijf minuten per radiator en je hebt er nauwelijks gereedschap voor nodig.
Benodigdheden
- Ontluchtingssleutel (vierkantje van ongeveer 5 mm, of een platte schroevendraaier bij nieuwere radiatoren)
- Oude doek of keukenpapier
- Klein bakje of opvangschaaltje
- Eventueel een vulslang voor het bijvullen van de cv-ketel
De ontluchtingssleutel: welke heb je nodig?
Aan de bovenkant van elke radiator, meestal aan de zijkant tegenover de aanvoerkraan, zit een klein nippeltje: het ontluchtingsventiel. Bij oudere radiatoren draai je dat open met een ontluchtingssleutel, een klein metalen sleuteltje met een vierkant gat. Die sleutels zijn universeel en kosten ongeveer 1 tot 3 euro. Koop er gerust twee, want ze raken makkelijk kwijt.
Nieuwere radiatoren hebben vaak een ventiel met een sleufje, dat je met een platte schroevendraaier opendraait. Er zijn ook automatische ontluchters die zelf lucht afvoeren, maar ook die kun je af en toe handmatig controleren.
Radiator ontluchten in 6 stappen
Ontlucht altijd alle radiatoren in huis in één ronde, ook als er maar één last heeft. Lucht verplaatst zich door het systeem en duikt anders een week later in een andere kamer op.
1. Zet de verwarming hoger en daarna uit
Zet de thermostaat een half uur flink hoger zodat alle radiatoren warm worden en de lucht in beweging komt. Zet daarna de thermostaat laag en schakel de cv-ketel of in elk geval de pomp uit. Een draaiende pomp duwt namelijk steeds nieuwe lucht naar de radiatoren en kan via het ventiel zelfs lucht aanzuigen.
2. Wacht tot de lucht naar boven is gestegen
Geef het systeem ongeveer 15 tot 30 minuten rust. In die tijd stijgt de lucht naar het hoogste punt van elke radiator, precies waar het ontluchtingsventiel zit. Het water is dan ook iets afgekoeld, zodat je niet met heet water wordt verrast.
3. Begin onderaan en werk naar boven
Start met de radiatoren op de begane grond en werk verdieping voor verdieping naar boven. Zo duw je de lucht niet terug naar radiatoren die je al gedaan hebt. Draai bij elke radiator eerst de thermostaatkraan of radiatorkraan helemaal open.
4. Draai het ventiel voorzichtig open
Houd een doek of bakje onder het ventiel en steek de ontluchtingssleutel erop. Draai een kwartslag tot een halve slag tegen de klok in, niet verder. Je hoort nu lucht sissen. Blijf de sleutel vasthouden, zodat je het ventiel direct weer kunt sluiten.
5. Sluit het ventiel zodra er water komt
Na het sissen komen er eerst wat spetters en daarna een gelijkmatig straaltje water zonder luchtbellen. Dat is het teken dat de radiator luchtvrij is. Draai het ventiel met de klok mee weer dicht, stevig maar niet met geweld, want het nippeltje is van zacht messing.
6. Herhaal bij alle radiatoren en controleer de druk
Loop zo alle radiatoren langs, inclusief een eventuele handdoekradiator in de badkamer. Kijk daarna op de drukmeter van de cv-ketel. Door het ontluchten is er water uit het systeem verdwenen, dus de druk is bijna altijd iets gezakt.
Tip
Komt er bruin of zwart water uit het ventiel? Dat is magnetiet, een soort roestslib uit de leidingen. Een klein beetje is normaal. Zie je het bij elke ontluchtbeurt in grote hoeveelheden, laat dan bij het volgende ketelonderhoud vragen of een magneetfilter zinvol is.
Cv bijvullen na het ontluchten
Bijna elke cv-installatie heeft na het verwarming ontluchten wat extra water nodig. De meeste ketels werken het best met een druk tussen ongeveer 1,5 en 2 bar als het systeem koud is. Zakt de druk onder de 1 bar, dan schakelt een moderne ketel zichzelf vaak uit ter bescherming.
- Zet de ketel uit of laat hem uit staan.
- Sluit de vulslang aan op de kraan (vaak de wasmachinekraan of een kraantje bij de ketel) en op het vulpunt van de ketel.
- Laat de slang eerst vol water lopen voordat je hem aan de ketel koppelt, zo pomp je geen nieuwe lucht het systeem in.
- Open de kraan en daarna langzaam het vulkraantje van de ketel.
- Kijk mee op de drukmeter en sluit beide kranen bij ongeveer 1,5 tot 2 bar.
- Koppel de slang los, vang het restwater op en zet de ketel weer aan.
Sommige ketels hebben een ingebouwde vulkraan en een digitaal display met de waterdruk. Kijk bij twijfel in de handleiding van jouw ketel; daar staat precies waar het vulpunt zit en welke druk de fabrikant aanraadt.
Let op
Vul niet te ver bij. Boven de 2,5 tot 3 bar kan het overdrukventiel openen en water lozen. Moet je meerdere keren per maand bijvullen terwijl je niet ontlucht hebt, dan is er waarschijnlijk een lek of een probleem met het expansievat. Laat dat controleren door een erkend cv-installateur.
Radiator wordt niet warm: dit kun je nog controleren
Heb je netjes ontlucht en bijgevuld, maar blijft een radiator koud? Dan ligt het probleem ergens anders. Onderstaande tabel helpt je de oorzaak te vinden.
| Wat zie je? | Mogelijke oorzaak | Wat kun je doen? |
|---|---|---|
| Onder warm, boven koud | Lucht in de radiator | Opnieuw ontluchten, pomp uit |
| Hele radiator koud, andere warm | Pen van de thermostaatkraan zit vast | Knop eraf halen en pen voorzichtig losmaken |
| Alle radiatoren lauw | Te lage waterdruk of ketel staat te laag | Druk controleren, aanvoertemperatuur nakijken |
| Boven warm, onder koud | Slib of vuil onderin de radiator | Installatie laten doorspoelen |
| Verste radiator blijft koud | Systeem niet goed ingeregeld | Waterzijdig laten inregelen |
Vastzittende pen van de thermostaatkraan
Na de zomer zit de pen van een thermostatische radiatorkraan nogal eens vast. Draai de knop helemaal open en schroef hem los; vaak zit er een wartel of klemring onder. Je ziet dan een metalen pennetje. Druk dat een paar keer voorzichtig in met een tangetje of het handvat van een schroevendraaier. Veert het weer terug, dan zet je de knop terug en is het probleem meestal opgelost.
Waterzijdig inregelen
Worden de radiatoren dicht bij de ketel snel heet en blijven de verste lauw, dan stroomt het water de makkelijkste weg. Met waterzijdig inregelen stel je per radiator in hoeveel water er doorheen mag. Dat vraagt wat kennis van de installatie en voorinstelbare kranen. Je kunt het zelf proberen met de handleiding van je kranen, maar een installateur doet het sneller en nauwkeuriger.
Hoe vaak moet je de verwarming ontluchten?
Een vaste regel is er niet, maar ontlucht in elk geval aan het begin van het stookseizoen, meestal in september of oktober. Heb je net bijgevuld of is er aan de leidingen gewerkt, doe het dan na een paar dagen nog eens, want dan is er vaak nieuwe lucht vrijgekomen.
Ben je toch met klussen in huis bezig, combineer het dan met andere kleine controles. Zo kun je in dezelfde middag ook die versleten lichtschakelaar vervangen; in ons artikel over een schakelaar aansluiten lees je hoe je dat veilig doet.
Tip
Schrijf na het bijvullen de datum en de druk op een stukje tape op de ketel. Zo zie je in één oogopslag of de druk langzaam wegzakt en hoe vaak je moet bijvullen. Dat is ook handige informatie voor je installateur.
Veelgemaakte fouten bij het ontluchten
- De pomp laten draaien. Dan blijft er lucht circuleren en kan het ventiel zelfs lucht aanzuigen.
- Het ventiel te ver opendraaien. Een nippeltje kan eruit schieten en dan spuit er water uit de radiator.
- Vergeten bij te vullen. Met te weinig druk werkt de ketel slecht of valt hij uit.
- Maar één radiator doen. Lucht zit vaak in meerdere radiatoren tegelijk.
- Te hard vastdraaien. Het messing ventiel slijt snel; stevig handvast is genoeg.
Aan de slag met je radiator ontluchten
Met een ontluchtingssleutel, een doek en een kwartiertje geduld haal je de lucht zelf uit je verwarming. Zet de pomp uit, laat de lucht stijgen, ontlucht van beneden naar boven en vul daarna de cv-installatie bij tot ongeveer 1,5 tot 2 bar. Blijft een radiator daarna koud, loop dan de tabel hierboven na. Lukt het niet of moet je steeds bijvullen, schakel dan een erkend cv-installateur in. Zo heb je deze winter weer gelijkmatige warmte in elke kamer.
Veelgestelde vragen over radiator ontluchten
Laat de verwarming eerst even draaien zodat de lucht in beweging komt, en zet daarna de ketel of pomp uit. Wacht 15 tot 30 minuten zodat de lucht bovenin de radiator kan verzamelen. Ontlucht nooit terwijl de pomp draait.
Begin op de laagste verdieping en werk naar boven. Zo duw je de lucht niet terug naar radiatoren die je al hebt gedaan. Vergeet de handdoekradiator in de badkamer niet.
Bij een koude installatie is ongeveer 1,5 tot 2 bar voor de meeste ketels goed. Onder de 1 bar valt een ketel vaak uit. Kijk voor de exacte waarde in de handleiding van jouw ketel.
Bij nieuwere radiatoren werkt vaak een platte schroevendraaier. Voor oudere ventielen heb je echt het vierkante sleuteltje nodig; met een tang beschadig je het nippeltje snel. Een ontluchtingssleutel kost maar een paar euro.
Controleer de waterdruk en of de pen van de thermostaatkraan niet vastzit. Wordt vooral de verste radiator niet warm, dan is de installatie mogelijk niet goed ingeregeld. Lost dat het niet op, schakel dan een installateur in.
